Part 2 of Zia Nabavi’s latest handwritten notes: exploring the concept of democracy

 

Zia Nabavi's birthday was on December 21st. In a show of solidarity, activists around the world celebrated his birthday. This photo of a Zia birthday cake was taken in Washington D.C. Click on the image to be directed to the Zia Nabavi Facebook fan page.

PART 1 of Zia Nabavi’s latest handwritten notes from prison
Read the latest update on Zia Nabavi’s condition in prison

****

Translation by Siavosh Jalili, Persian2English

PART 2.1  A concept, apart from the common definition, also creates and incites personal significance in an individual’s mind, and is contingent on the unique events that a person encounters or experiences (with regards to that particular concept).

For example, the concept of “faith” is different for the spiritualist and mystic, who has had a religious experience, than the person who defines faith as observing the Sharia rules and practices. The different views stem from their individual experiences. Similarly, our take on concepts can shift more than once during our lives. The rationale behind concepts may change slightly or even fundamentally with new experiences.

For me, before prison, the concept of “democracy” was closely tied with the concept of “freedom”. My greatest concern was to lead a quality life that excluded unreasonable restrictions designed to limit my freedom. My main question with respect to politics was, “How could we provide human beings with the opportunity to live free, in its most accurate and complicated sense of the word?”

[Before prison, I found the] the concept of “power”, due to its controlling, limiting, and restricting nature, to be undesirable and negative. Even though the role that power plays in controlling dangerous human behaviour was clear [to me], I still had not experienced a situation where I felt the necessity of power as a factor that would impose regulations and discipline in life.

My [drive] for freedom allowed the most complex forms of power, even in its colloquial sense, enter my understanding of politics. In prison, however, the problems I was [forced to face] changed. Subsequently, my mental priorities changed as well.

If my main preoccupation before my arrest and imprisonment was “freedom”, my largest concern inside prison is “security and safety”!

In prison, my core demand has been to not get assaulted or abused by anyone. Under these circumstances, I find democracy valuable when interpreted and defined as the “rule of law”. In fact, during the different stages of my incarceration- from interrogations to trials, the verdict, exile, my transfer, and all the events that ensued- the most important political question has been: “ how can a person be bound to respect limits and boundaries, [to avoid] the infliction of harm onto others?“.

At times, during these two years or so, I have felt like a ball being used as a toy by a kid who delinquently kicks [me] anywhere he wishes. This feeling, given my sensibility to freedom, has at times infuriated me (My only comfort in this mess is that I am apparently in control of my mind- and my mind follows its own internal logic).

It is under such conditions that I have realized the unequivocal necessity of a law that could protect us from the unbridled will and whim of others. Contrary to the explicit text of the country’s criminal code, and without any evidence or proof, I was convicted of a charge so incompatible with my nature, essence, and personality that I was able to grasp the meaning of the phrase: “A bad or oppressive law is better than no law.” With an oppressive law, what constitutes the illegal act are clear and the consequential punishments are known. However, with lawlessness, you think you are supposed to attend university and continue your studies, but then you end up serving a prison sentence in exile.

If before imprisonment my preoccupation with complex aspects of freedom tied me to such post-constructionists as Gilles Deleuze and Michel Foucault, the prison experience has made me sympathetic to John Locke and Thomas Hobbs, whose main preoccupations were the law and the social contract.

Such changes in my views are only explicable in the context of my experience since my incarceration. In ward 6 of Karoun prison in Ahvaz, at times, I really felt like I was living on the brink of what distinguishes a human’s life from an animal’s. Under those conditions, nothing was more dear to me than [the existence of] a binding law that would guarantee my safety and provide me with personal boundaries for the purpose of thinking and reflecting. If anyone thinks that morals and ethics or customs could play such a role [in place of a binding law], they are entirely mistaken. I, with all my pretension of respect for democracy and intellect, was not prepared to give my friends, who were dealing with the same problems as me, the opportunity to sleep on the bed [in the prison cell] or take a shower- nor was I even ready to offer them such chances out of politeness. So, what could I expect of others?

Overpopulation and shortage  or lack of resources and facilities greatly influences a human’s mentality and behavior, and can lead to aggressiveness and conflict between people. I saw so many brawls in ward 6 that I thought it would not be a bad idea for someone to show up and punish everyone so severely that they do not dare to assault one another ever again. I think the reason that people of Germany welcomed Hitler and the people of Iran welcomed Reza Khan was based on something of the same mentality. When chaos breaks out, and there is no law to set the limits for people’s behavior and actions to prevent harm on one another, then people are tempted to find someone who could impose law and order through force. Of course, I have no intention to make such a mistake and offer such solutions, especially since our situation is different than [previous] experiences [in history]. Our problem is, of course, the problem of democracy. We must try to move in a direction where the laws are approved in a reasonable way and based on collective wisdom. The responsibility of executing such laws should be issued to a democratically-elected government who is legitimate and [knows itself as] accountable to the people and the public opinion.

Although democracy is the best method of governance and facilitates the most freedom for citizens, what guarantees these freedoms is a set of binding rules and laws. What I learnt through my experience is that, on the path to achieving democracy, I should not devalue or undermine the place of “law”; otherwise, there will be no building block left for constructing a democracy.

PART 2.2. Prior to the 2009 Presidential election, “civil society” was a concept that would bring to my mind another concept: “distinction”. Living in a society where the political and cultural structure tends to homogenize people, I have always been interested in individuals who [defend their differences] against the status quo.

Since the concept of civil society allows the recognition of our differences, it found a high place in my value system. When I was not in prison, I felt that there are very few people in society who took their differences seriously and discussed them- especially when they had to pay a price for accentuating their differences. I was forced to spend a lot of energy during my activism in the Islamic Student Union and the Advocacy Council for the Right to Education (ACRE) to prove my differences and to create an ambiance that was desirable for me.

I could perhaps state that, throughout my life, I have always found myself unable to follow others. There has always been an internal resistance that only allows me to act as I see fit ( I am still the same way, but, as time passes, my diagnosis are different).

Given that I usually find myself in situations that are not desirable to me, my insistence to underline my differences paints me as a protesting and dissident character. During the Presidential election, however, certain events changed the political climate of the country. A deep political gap was suddenly created, and it led to a pervasive political polarization of the society. I was finding the hostility born out of the situation and the violence that ensued terrifying.

A week before the election, I sent a text message about starred students to the former head of the Student Basij association. Before, our relationship was one of humour and laughter, however, this time, he gave me such a hostile and irrefutable reply that I felt my blood had run cold. I found it extremely strange that the flexible and good-humoured person I knew had changed so drastically as a response to the political climate. He had redefined himself at the far end of radicalism and inflexibility’s spectrum. Given his verbal violence, I became apprehensive about the events that would follow the election.

I didn’t go to school the day after the election. So, when I heard that the situation at the University of Babol was tense, I called fellow activists in the Student Society and attempted to convince them to not take any action. I have never been against gatherings or sit-in protests staged by university students- perhaps I was a veteran in this field. However, this time, the atmosphere was uncontrollable and the demands were unclear.

I remember when, on June 15, 2009, I decided to participate in that famous march (the silent march attended by millions in Tehran to protest the results of the Presidential election). For the first time since I began my student activism, I felt anxiety and stress. Only a small part of this stress was due to any concern for the possible price I may pay for marching. The main problem was that I felt I was entering a game where I was lost- a game out of my control that I could not influence its course. Although during my student years we organized rallies or other actions which had high risks of being subjected to crackdowns, we knew exactly what we wanted and we could influence the course of the game. On June 25, 2009, this was not the case. I could neither convince myself to give up my independence, nor could I digest and accept the official results of the election. I was caught between these two very strong sentiments. For this same reason, I could not conform to the unipolar political climate of the society. I had enough difficulty handling the bipolar climate [created during the electoral campaign and the events that ensued]. This hostile, bipolar political climate has had a deep impact on my life and destiny.

I have no doubt that if I had been arrested prior to the election, I would have spent no more than two months in jail. However, this time, the consequence was horrendous. This time around, I was able to clearly observe the hostility and lack of sympathy in the words and actions of the interrogators, investigators, the judges, and all those I had to deal with. I was feeling desperate at the fact that I was not able to affect them in any way through my words, arguments, and reasoning.

Perhaps the biggest talent I possess in my social relationships is the ability to speak the language of people with differing interests and tastes. That is why, during my student years, I was the connecting point between people who had different, and at times opposing views. However, this time, and when my destiny was tied to such a talent, the situation was not suitable. I did not even have the right to talk, and this was really bothering me. It was under such circumstances that I discovered the value of the concept of “empathy”- the element that prevents us from forgetting our common grounds with each other, and stops our differences and distinctions from taking us to the point of hostility. I value civil society not because it allows the expression of differences, but because it allows discussion and dialogue based on common interests.

If we consider the moment a violent clash is conceived, we can see that an essential requirement for the clash is that parties reduce one another to the topic in question. We should prevent this from happening in society. We should not allow our social relationships and interactions reduce us to our political beliefs and differences. Allowing this to happen can lead to a potentially violent situation.

I know very well that the political rulers are responsible for [the above] situation more than anybody else. Nevertheless, we, too, sometimes do the exact same thing. For example, our censure of Alireza Eftekhari for greeting and kissing Ahmadinejad is no different in nature than how state radio and TV and cultural authorities treated Maestro Shajarian. Here is the issue: art should not become a political apparatus, and anybody doing this is wrong- whether it is us or the rulers.

Empathy was my approach with my peers, colleagues, and those who were critical of the current conditions in Iran. Now, I have reached the conclusion that my political opponents hold priority in receiving my empathy. Perhaps, one would argue that empathizing with political opponents results in conservatism and the forgetting of political demands, but I do not think so at all. On the contrary, if our opponents can even slightly trust in our goodwill and sincerity, we will be able to pursue our demands much easier. Even if it does not facilitate the process, empathy does not interfere with our endeavour to pursue our demands. What makes us forget our political demands and will put the flames of political practices out is forgetting our differences and distinctions, and trying to hypocritically conform to the ruling establishment’s desires. Empathy is not a denial of our differences. On the contrary, empathy and [recognizing our] differences provides a mutual credibility and adds value to one another, [which in turn[ facilitates reasonable democratic political practices.

PART 2.3. What is the fine line between the defenders and opponents of democracy in the current political situation of our society? Does the sheer fact that one is outside the power circle and has a critical view of the rulers make him/her a democrat? Is being critical of political power always a good thing?

During my years as a student, I used to pose the [above] questions, which date back to the [core] relationship between political activists and power. I had certain answers for these questions, and, although none completely satisfied me, I would not really doubt them. Outside the prison, I considered myself a student activist who was a member of activists in the public domain. I believed that we had to maintain our boundaries within the power so we would be able to exercise criticism.

Power, in m view, was a dangerous and unbridled force which could have been very perilous if it was not controlled through public criticism. As a result, we had to try to strengthen the public domain and fortify the foundation of the civil society in order to trim down the political power- which has a tendency to gain more weight and power so it could finally find its reasonable place within a democratic political structure.

It is evident that the requirement of such a project is to be outside the field of power. That is why I was always skeptical of the view of reformists who defined a democratization project within the power structure. Even when I decided to get involved in Mr. Karoubi’s Presidential campaign, I approached the activities with much intellectual scrupulosity. I have to admit, however, that many times I would cast a shadow of doubt over the effectiveness of the model preaching distance from the political circle (especially when I would face a reformist). Nevertheless, the criticisms of my view were not strong enough to cause a change of the model in my mind.  In prison, however, this change finally happened. First, because, in prison, I realized that in this country, there are many problems and crises which deal directly with the life and livelihood of the people. These problems require immediate and urgent solutions, without any friction with politics.

For example, I had two experiences- one in Ahvaz Clinic and one in Karoun prison. The former was an instance of tragedy and the latter met the standards. In the latter, the human being was reduced to the brink of being an animal, and in the former, one felt like a citizen. Let us assume that the management [team] of Ahvaz Clinic prison resigned from their postings, citing the undemocratic nature of the political power in Iran, and became a critic of the human rights situation in Iranian prisons. Would this really be reasonable? I do not intend to lessen the work of dissidents or the human rights activists. I personally wrote a letter from Karoun prison and spread the information about the human rights violations in that prison- and I have a lot of respect for what I did. However, I have much more respect for the head of Ahvaz Clinic, who, despite all the problems, and the fact that nobody saw his humane and moral attempts, was trying to offer flawless management (truly, who can claim that a person who is outside the power circle and talks in favour of democracy is more democratic than someone who is inside the ruling establishment but is reasonable and observes tolerance and democratic norms and regulations?). Another point that underlined this question was my experience of living with political prisoners, the people who were symbols of being the outside power and having critical views of the power. I had this opportunity in prison to live under the same roof with current political movements in the country and those who are involved in them, and reach an understanding of and evaluate their personalities and traits, as well as their approach to public problems.

If I am going to be loyal to my experience, I have to say that, despite being very fond of the political and personal conduct of some of the reformist personalities, and although I found tremendous respect for some of the political and civil activists, and of course I found dear and well-thinking friends, I have developed a very critical view toward political dissidents and the opposition in society. I do not mean that they are bad people. On the contrary, the more time passes, the more I am convinced that there is no such a thing as ill-intention in human beings- and if we get to people closely enough and show empathy, we can understand their mentality and conduct. This, however, has nothing to do with being able to consider them democratic [in their conduct and their views]. When we look at people from their own frame of mind, we can see that they consider their own actions and beliefs justifiable and valid, even if they are dictators.

Here is the problem: democracy means succumbing to specific rules in public decision-makings. These rules have to be considered justified and reasonable by all people and not only by an individual, a group, or an ideology.

In my opinion, a democratic person should have three characteristics: 

1- The ability to enter the public domain, and take responsibility to solve the common problems of [the civil society].
2- The ability to commit to critical discussion, and respect and yield to the collective wisdom in the public decision-making processes.
3- The ability to respect the privacy of individuals, and recognize and sympathize with their differences in this area.

If we take these three characteristics as criteria for being democratic, I have to admit that many  political prisoners, myself included, lack some or all of these criteria.  It is not my intention to hold a democratic-eligibility court for political prisoners. I do not have any personal problems with others, and my relationship with everyone is a good one (certainly other prisoners can confirm this point as well).

My intention is to reject the first claim and state that being outside the power circle and having a critical stance is proof of being a democrat- and being inside the power circle should not exclude someone from the democrats’ guild. The criteria for being a democrat are what I mentioned above and have nothing to do with whether an individual has authority or not. One might argue that what I stated are personal and moral issues. It is not a question of politics, because politics is the question of structures and not individuals. This criticism is valid as long as it obliges us to democratize our group relationships- whether inside or outside the power. We should not forget that the democratic spirit is created, more than anything, through practicing democracy. This criticism would not be logical if it is supposed to be a judgement and value judgement through which we try to divide people into two poles of inside and outside power, and thereby issue a generalized verdict for people based on which camp they belong to. As Albert Camus said, “Hell is nothing but classifying people into one category.”

آخرین دست نوشته های ضیا نبوی: «زندان و بازاندیشی در سیاست»

٢-١ هر مفهمومی جدای از اون تعریف متعارف و بین الازمانی که داره، یک سری دلالت های شخصی هم درون ذهن هر فرد ایجاد میکنه که این دلالت ها به اتفاقات و رخدادهای منحصر به فرد زندگی هر انسان در نسبت با اون مفهوم مربوط میشه. مثلا مفهوم «ایمان» برای اون عارفی که دچار تجربه ی دینی شده مطمئنا فرق داره تا همین مفهوم برای یک آدم تشرعی که ایمان رو عمل به ضوابط شریعت می دونه و خب این تفاوت به تجربه های متفاوت این دو انسان بر می گرده. به همین معنا مفاهیم میتونند درون زندگی آدم محتوای متغیری داشته باشند و با تجریه های جدید،دلالت هاشون کمی عوض بشه و شاید هم به صورت بنیادی تغییر بکنه. با این مقدمه مبگم که مفهوم “دموکراسی” پیش از تجربه ی زندان، برای من بیشترین پیوند با مفهوم “آزادی” داشت. از اونجاکه در بیرون از زندان بزرگترین دغدغه من که یک زندگی کیفی بدون قید و بندهای بی موردی بود که می خواست آزادی درونی و بیرونی ام رو محدود کنه، لذا اون سئوالی که پرسش اصلی من در سیاست بود، این بود که «چطور می توان فرصت آزادنه زیستن را در دقیق ترین و پیچیده ترین معنای کلمه، برای انسان ها مهیا کرد؟» بدیهیه که در چنین گاهی مفهوم «قدرت: از اونجا که خصلتی کنترل کننده و مقید کننده و محدود کننده داشت، مذموم تلقی بشه و اگر چه نقش اون برای کنترل رفتارهای خطرناک انسان ها برام روشن بود اما هنوز تجربه ای رو از سر نگذرونده بودم که ضرورت قدرت رو به عنوان عامل انضباط بخش، درون سیاست و یا زندگی حس کنم. جهت گیری مشتاقانه ی من به طرف آزادی چنان بود که پیچیده ترین اشکال قدرت در معنای گفتمانی اون رو هم وارد درکم از سیاست کرده بودم و آزادی سیاسی رو حتی تا حدود چنین آزادی هائی بسط داده بودم… در زندان اما مسائلی که من با اون درگیر بودم تا حد زیادی عوض شد و اولویت های ذهنی ام هم به تبع اون تغییر کرد. اگه مسئله ی اصلی من پیش از زندان آزادی بود، دغدغه اصلی ام این بار و درون زندان «امنیت» شد!

خواسته ی من اینبار ابتدائا وضعیتی بود که کسی به من تعدی نکنه و از همین منظر بود که دموکراسی، در معنای حکومت «قانون» این بار برای من ارزشمند شد. در واقع در طی دوران حبس، از بازجوئی گرفته تا بازپرسی و دادگاه، صدور حکم، تبعید، جابه جائی و وقایعی که بعدا رخ داد، مهم ترین پرسشی که در معنای سیاسی برای من مطرح بود، این بود که؛ «چگونه می توان انسان ها را ملزم به رعایت حدود و مرزهائی کرد که به یکدیگر آسیب نرسانند؟» حقیقتا من در بعضی از اوقات در این دو سال و اندی، احساس توپی را داشتم که بازیچه ی یک بچه است و اون بچه از سر بازیگوشی ، اون رو به هرکجا که دلش بخواد شوت میزنه و این احساس با توجه به حساسیتی که در مورد آزادی ام داشتم، گاهی خیلی عصبانی ام می کرد! (بزرگترین دلخوشی ام در این بین این بود که ذهنم ظاهرا در کنترل خودمه و با منطق درونی خودش حرکت میکنه!) در چنین شرایطی بود که به ضرورت بی برو برگرد قانونی که بتونه از ما در برابر اراده ی بی مهار دیگران حفاظت کنه پی بردم. وقتی خلاق نص صریح قانون جزائی کشور و بدون هیچ گونه مدرک یا سندی به اتهامی که با تمام وجودم ناسازگار بود، محکوم شدم، این جمله دوباره برای من معنا شد که « قانون ظالمانه، بهتر از عدم وجود قانون است…» آخه یک قانون ظالمانه حداقل تکلیف ادم رو مشخص میکنه که اگه چه کارهائی رو انجام بدیم، غیر قانونیه و تا چه حدی مجازات میشیم اما خب عاقبت بی قانونی اینه که فکر میکنی قراره بری دانشگاه اما سر آخر ده سال حبس در تبعید نصیبت میشه…! اگه در گذشته تعلق خاطرم به ابعاد پیچیده ی آزادی، من رو به متفکرین پساساختارگرا مثل ژیل دلوز و میشل فوکو پیوند می داد، این بار تجربه ی زندان من رو با جان لاک و توماس هابز همدل کرده بود که مسئله ی اصلی شون قانون و قرار داد اجتماعی بود!

چنین تغییری جز در بستر تجربیاتی که در این مدت از سر گذروندم قابل تحلیل نیست.حقیقتا گاهی من در بند ٦ زندان کارون احساس می کردم در مرز زندگی انسان و حیوان قرار دارم و توی اون شرایط هیچ چیزی برای من عزیزتر از قانون الزام آوری نبود که اولا بتونه سلامتی من رو تضمین بکنه ، در ثانی بتونه مرزهای شخصی رو برای من ایجاد کنه که من بتونم در اون فکر کنم! اگه کسی فکر کنه که اخلاق یا عرف میتونه چنین نقشی رو به جای قانون بازی کنه، به تمامی در اشتباهه! اگه من با این همه ادعا حاضر نبودم که فرصت خوابیدن روی تخت یا حمام کردن رو به دوستانم که مشکلاتی مثل من داشند، حتی تعارف بکنم، دیگه چه انتظاری میتونم از بقیه داشته باشم! کمبود امکانات و ازدحام جمعیت به شدت ذهنیت و رفتار انسان رو تحت الشعاع قرار میده و پرخاشگری و درگیری رو در انسان افزایش میده. گاهی اینقدر در طول روز در بند دعوا میدیدم که پبش خودم می گفتم بد نیست که یکی پیدا شه و همه رو یکبار گوشمالی بده تا دیگه اینطور به جون هم نیفتن. فکر میکنم دلیل استقبال مردم آلمان از هیتلر و مردم ایران از رضاخان، چیزی از جنس همین تصورات بود. وقتی هرج و مرج میشه و قانونی وجود نداره که مرز رفتار آدم ها روشن کنه که به هم آسیب نرسونند، اون وقته که آدم ها وسوسه میشن که یکی بیاد و به زور نظم رو حاکم کنه! البته من مطمئنا قصد ندارم دچار چنین اشتباهی بشم و چنین راه حل هائی بدم، در ضمن وضعیت ما هم اصلا شبیه اون تجربه ها نیست.

مسئله ما البته دموکراسی و ما می بایست تلاش کنیم که به سمتی حرکت کنیم که قانونها به گونه ای عقلانی و بر مبنای خرد جمعی تصویب بشه و اجرای اون هم به دولتی منتخب و مشروع واگذار بشه که نسبت به مردم و افکار عمومی پاسخگوست. اما اون نکته ای که حاصل تجربه ی منه و شاید هم به کار بقیه بیاد (اگر چه خیلی بدیهیه!) که دموکراسی اگر چه بهترین شیوه حکومته و بیشترین آزادی رو برای شهروندان میسر میکنه، اما خب در نهایت امر تضمین کننده ی این آزادیها، کلی قاعده و قانون اجباری و الزام آوره! اونچه که من از این تجربه یاد گرفتم اینه که در مسیر تلاش برای ایجاد دموکراسی، ارزش و شان مفهوم «قانون» رو تخفیف ندم و اهمیت اون رو نادیده نگیرم، که اینطوری برای ساختن بنای دموکراسی هیچ مصالحی باقی نمونه…!

٢-٢ «جامعه ی مدنی» مفهومی بود که تا پیش از انتخابات سال ٨٨، قبل از هر مفهومی؛ «تمایز» رو به ذهن من می آورد. زندگی کردن توی جامعه ای که ساختار های سیاسی، فرهنگی اون میل به یکدست کردن انسان ها، نادیده گرفتن تمایزهاشون داشت، من رو نسبت به تمام کسانی که تلاش می کردند تفاوت های خودشون (چه به لحاظ فکری، ارزشی، وجودی…) رو با وضع موجود جدی بگیرند و ازش دفاع کنن، علاقه مند می ساخت و جامعه ی مدنی هم از اونجا که اجازه ی به رسمیت شناختن چنین تفاوت هائی رو میداد، مفهومی ارزشمند بود. وقتی بیرون از زندان بودم احساس می کردم کمتر آدمی توی جامعه هست که بخواد تفاوت های خودش رو بخصوص در جائی که ممکمن بود، هرینه ای براش داشته باشه جدی بگیره و به اون بپردازه و همین نکته من رو وادار می کرد که برای اثبات تفاوت های خودم و ایجاد محیطی که دلخواه منه، درون فعالیت ها ی انجمن اسلامی با شورای دفاع از حق تحصیل انرژی زیادی رو صرف کنم. شاید اینطور بشه گفت که من در تمام زندگی ام خودم در همراهی کردن با دیگران نا توان می دیدم و نوعی نیروی قابل مقاومت درون من بود که باعث می شد جز به تشخیص خودم عمل نکنم! (من هنوز هم همین حس رو دارم، خب در گذز زمان تشخیص های من همیشه در حال تغییره…) این نکته در کنار اینکه معمولا در وضعیت هائی میفتم که به دلخواهم نبود به من شخصیت انتقادی اعتراضی می داد… در جریان وقایع انتخابات اما اتفاقاتی افتاد که زمین بازی سیاست رو تا حد زیادی عوض کرد. این بار شکاف سیاسی به ناگهان در جامعه ایجاد شد و دو قطبی سیاسی فراگیری شکل گرفت. دو قطبی ای که احساس می شد دو طرف قضیه، این بار تفاوت هاشون رو با هم اصل گرفتند و نقاط اشتراکشون رو فراموش کردند (البته این فراموشی بیشتر از جانب حاکمیت بود)، خصومتی که به واسطه چنین فضائی به وجود اومده بود و خشونتی که به تبع اون شکل می گرفت من رو می ترسوند. یک هفته قبل از انتخابات پیامکی در مورد دانشجوهای ستاره دار به رئیس سابق بسیج دانشجوئی دانشگاه فرستادم که ارتباطاتمون فقط در سطح شوخی و خنده بود، اما این بار چنان جواب خصمانه و دندان شکنی به من داد که انصاقا ته دلم خالی شد.

برای من واقعا عجیب بود که اون آدم منعطف و خوش خنده ای که من می شناختم، چطور بواسطه فضای سیاسی اینقدر تغییر کرده و خودش رو در منتهی الیه اصولگرائی و عدم انعطاف تعریف کرده بود. همون روز از خشونت کلامی که داشت نسبت به آینده ی انتخابات احساس نگرانی کردم… فردای انتخابات وقتی شنیدم دانشگاه خودمون توی بابل شلوغ شده، از اونجا که دانشگاه نبودم سعی کردم با تماس گرفتن با بچه های انجمن اونها رو راضی کتم که کاری نکنند و این هم به خاطر همون نگرانی بود. حقیقتش من هیچ وقت مخالف برگزاری تجمع با تحصن دانشجوئی در دانشگاه نبودم و شاید پر سایقه ترین آدم هم در چنین کاری بودم، اما این بار وضعیت کنترل شده نبود و خواسته ها معلوم نبود! حتی یادمه روز دوشنبه ٢۵ خرداد وقتی تصمیم گرفتم توی اون تجمع معروف شرکت کنم، برای اولین بار در زندگی و فعالیت های داتشجوئی دچار استرس شده بودم. این استرس یدون تردید فقط قسمت کمی از اون ناشی از ترس هزینه دادن بود، مشکل اساسی این بود که من احساس می کردم دارم وارد بازی ای میشم که توش گم هستم! بازی ای که مدیریتش دست خودم نیست و نمی تونم روش تاثیری بگذارم. توی سال های دانشجوئی تجمع هایی گذاشتیم یا فعالیت هایی کردیم که احتمال برخورد با اون خیلی زیاد بود اما خب من همیشه می دونستم دقیقا چی میخوام و در ضمن می تونستم روی جریان بازی تاثیر بگذارم، اما این دفعه اینطور نبود. من نه می تونستم خودم راضی کنم که استقلالم رو نادیده بگیرم و نه اینکه نتیجه انتخابات رو می تونستم هضم کنم و باهاش کنار بیام، گیر افتادن بین این دو احساس قوی، بدجوری درگیرم کرده بود… من به همون دلیلی که نمی تونستم با فضای تک قطبی جامعه خودم رو سازگار کنم، این بار در کنار اومدن با دو قطبی شکل گرفته هم مشکل داشتم. در ضمن این دو قطبی سیاسی خصمانه، سرنوشت شخصی خودم رو هم به شدت تحت تاثیر قرار داده بود. من شک ندارم که اگه پیش از انتخابات بازداشت شده بودم، حداکثر یکی دو ماه توی زندان می موندم اما این بار نتیجه چیز وحشتناکی شد. این بار من خصومت و عدم همدلی رو در رفتار و گفتار بازجوها، باز پرس، قاضی و کلا همه یکسانی که طرف حساب من بودند به عینه می دیدم و از اینکه من نمی تونستم با حرفها و استدلالهام تاثیری روی اونها بگذارم، عمیقا احساس استیصال می کردم.

شاید بزرگترین هنری که من در روابط اجتماعی خودم می دیدم این بود که می تونستم به زبان آدم هائی با علائق و سلائق مختلف حرف بزنم و به همین جهت در دوران دانشجوئی نقطه اتصال تعداد زیادی افراد متفاوت و گاها متضاد بودم، اما خب این بار درست زمانی که سرنوشتم به چنین توانائی ای بود، قضیه میلنگید. من این بار تقریبا حق حرف زدن رو هم نداشتم و این به شدت من رو آزار می داد. ( راستش یکی از مهم ترین مخاطبانی که من معمولا توی نوشته در نظر دارم، بازجوهام، قاضی، بازپرس و کلا طرف مقابل سیاسی خودمه، اینقدر فرصت حرف زدن رو از من گرفتندکه به کلی عقده ای شدم!!) در چنین شرایطی بود که من قدر و ارزش مفهومی به نام «همدلی» رو کشف کردم. عاملی که سبب میشه ما نقاط اشتراکمون با همدبگه رو فراموش نکنیم و تفاوت و تمایز ما رو تا مرز خصومت و خشونت پیش نبره. این بار جامعه مدنی نه فقط از اون جهت که اجازه ی تفاوت رو می داد، بلکه از اونجا که اجازه گفت و گو در نتیجه ی پیدا کردن علائق مشترک رو می داد و در نتیجه شکاف های موجود در جامعه رو ترمیم می کرد ارزش پیدا کرده بود. اگه لحظه ی شکل گیری یک درگیری خشونت آمیزرو تصور کنیم می بینیم که یک شرط اساسی شکل گیری دعوا اینه که دو طرف همدیگه رو به موضوع مورد اختلاف، تقلیل بدن و این اتفاقیه که نباید اجازه داد درون جامعه بیافته، یعنی نباید اجازه بدیم که کل ساحت روابط اجتماعی به ساحت سیاسی تقلیل پیدا بکنه، چرا که چنین وضعی همیشه مستعد تولید خشونته.

من خوب میدونم که قدرت سیاسی حاکم بیشتر از هر گروهی عامل ایجاد چنین وضعیه اما خب ما هم گاهی از اوقات دقیقا همین کار رو می کنیم و مثلا گیر دادن به علی رضا افتخاری با خاطر رو بوسی اش با احمدی نژاد دقیقا چیزی از جنس همون کار صدا و سیما و مسئولین فرهنگی با فردی مثل استاد شجریانه! مسئله اینجاست که هنر نباید ابزار سیاست بشه و هر کسی اینکار رو بکنه اشتباهه، چه ما، چه حاکمیت!… همدلی کردن کاری بود که من تا پیش از انتخابات بیشتر با همقطاران خودم و منتقدین وضع موجود انجام میدادم، اما الان به این نتیجه رسیدم که اتفاقا مخالفین سیاسی ام در اولویت همدلی اند! شاید کسی انتقاد کنه که همدلی کردن با مخالفین سیاسی، سبب محافظه کاری و فراموشی مطالبات سیاسی میشه، اما از نظر من اصلا اینطور نیست. اتفاقا اگه مخالفین ما به حسن نیت و سلامت نفس ما ذره ای هم حسن ظن داشته باشند، سبب میشه که ما در پیگیری مطالباتمون راحت تر هم به نتیجه برسیم، که البته اگر هم اینطور نشه در ضرورت همدلی کردن خللی پیش نمی آد. اونچه که به نظرمن باعث فراموشی خواسته های سیاسی ما و تعطیل شدن سیاست ورزی میشه، فراموش کردن تفاوت ها و تمایزهای ماست و اینکه بخوایم خودمون رو متظاهرانه به شکل مطلوب حاکمیت در بیاریم. همدلی کردن نافی دفاع ما از تفاوت هامون نیست، اتفاقا این دو مفهوم به صورت متقابل به همدیگه ارزش و اعتبار می بخشند و سیاست ورزی عقلانی و دموکراتیک رو ممکن می کنند…

٢-٣ مرز بین مدافعین و مخالفین دموکراسی در وضعیت فعلی جامعه کجاست؟ آیا بیرون از قدرت قرار داشتن و موضع انتقادی نسبت به اون داشتن، ضرورتا ما رو در صف دموکراسی خواهان قرار میده؟ آیا موضع انتقادی داشتن نسبت به قدرت سیاسی همیشه خوبه؟…

این سئوالها و پرسش هایی از این دست که به رابطه ی بین کنشگر سیاسی و قدرت بر میگرده، در سالهای دانشجویی کم و بیش برای من مطرح بوده و من هم پاسخ هائی برای این سئوالها داشتم که اگر چه کاملا قانعم نمی کرد اما خب خیلی هم در مورد اونها تردید نداشتم. من در بیرون از زندان خودم رو یک فعال دانشجوئی که جزئی از فعالین عرصه عمومیه، تعریف می کردم و اعتقاد داشتم که ما می بایست مرزهای خودمون رو با قدرت همیشه حفظ کنیم تا امکان انتقاد از اون داشته باشیم. قدرت از نظر من نیروی بی مهار و خطرناکی بود که اگه بواسطه انتقادهای عرصه ی عمومی کنترل نمی شد، می تونست خیلی خطرناک باشه. بنابراین ما می بایست تلاش میکردیم که با تقویت عرصه ی عمومی و تحکیم پایه های جامعه ی مدنی، قدرت سیاسی رو که میل به فربه شدن داشت، نحیف و نحیف تر کنیم تا در آخر به اون جایگاه معقول خودش در یک ساختار سیاسی دموکراتیک برسه. خیلی مشخصه که ضرورت پیشبرد چنین پروژه ای، قرار گرفتن در بیرون مدار قدرته و به همین دلیل من همیشه نسبت به نگاه سیاسی اصلاح طلبانی که پروژه دموکراتیزاسیون رو در درون قدرت تعریف می کردند زاویه داشتم و حتی زمانی که تصمیم گرفتم در انتخابات به نفع آقای کروبی فعالیت کنم این کار رو با کلی وسواس فکری انجام دادم. البته من قبول دارم که در بسیاری از اوقات کارآمدی این الگوی دوری از قدرت برای من تردید آمیز می شد (علی الخصوص زمانی که با یک شخصیت اصلاح طلب مواجه می شدم!) اما این انتقادها اینقدر قوی نبود که بتونه کاملا این الگو رو تغییر بده ولی خب در زندان این تغییر اتفاق افتاد. اول به این دلیل که من در زندان فهمیدم (متوجه شدن شاید فعل بهتری باشه!) که توی این مملکت کلی مشکل و بحران وجود داره که با حیات و ممات انسان ها سر و کار داره و نیاز به راه حل هایی عاجل و فوری داره که اتفاقا یک مدیریت نسبتا معقول که اصطکاکی هم باسیاست نداره می تونه از پس اون مشکلات بر بیاد.

مثلا من در شهر اهواز و و زندان کارون و کلینیک تجربه کردم که یکی مصداق فاجعه بود و دیگری در حدو حدود استاندارد ها بود. در یکی آدم تا مرز حیوان فرو کاهیده می شد و توی دیگری انسان احساس می کرد یک شهرونده! حالا بیائید فرض کنیم که مدیریت زندان کلینیک به بهانه ی اینکه قدرت سیاسی در ایران غیر دموکراتیکه از پست خودش استعفا بده و بشه منتقد وضعیت حقوق بشر در زندان های ایران! آیا واقعا این کار عقلانیه؟! من نمیخوام کار منتقدین یا فعالین حقوق بشر رو تخفیف بدم اصلا خودم از توی زندان کارون نامه ای نوشتم و در مورد نقض حقوق بشر در اون زندان اطلاع رسانی کردم و برای اون کار خودم کلی احترام هم قائلم، اما خب احترام خیلی خیلی بیشتری رو برای مدیریت زندان کلینیک قائلم که علیرغم همه مشکلات و اینکه شاید هیچ کسی تلاش اخلاقی و انسانی او رو نمی دید، سعی میکرد که کوچکترین نقصی در شیوه ی مدیریتش وجود نداشته باشه! ( واقعا چه کسی میتونه ادعا کنه که اون کسی که بیرون از قدرته و به نفع دموکراسی حرف میزنه و شعار میده، از اون کسی که درون قدرته اما عقلانیت، مدارا و ضوابط دموکراتیک رو در عمل رعایت میکنه، دموکرات تره؟! … نکته ی دیگه ای که این پرسش رو برای من جدی تر کرد، تجربه ی زندگی کردن با زندانیان سیاسی و در واقع کسانی بود که نماد دوری از قدرت و موضع انتقادی داشتن نسبت به اون بودند. من در زندان این فرصت رو داشتم که با جریان های سیاسی موجود در کشور و شخصیت های این جریانات زیست مشترک داشته باشم و از نزدیک درکی از روحیات و شخصیت اونها پیدا کنم و شیوه ی ورودشون به مسائل و مشکلات عمومی رو ببینم و بسنجم.

اگه بخوام به تجربه ام وفادار باشم باید بگم که علی رغم اینکه منش سیاسی و شخصیتی تعدادی از شخصیت های اصلاح طلب رو خیلی پسندیدم و تعدادی از فعالین سیاسی و مدنی هم جایگاه بسیار احترام انگیزی در ذهنم پیدا کردند و صد البته دوستان عزیز و خوش فکری هم پدا کردم، اما در کلیت امر، نوعی نگاه انتقادی جدی نسبت به منتقدین و مخالفین سیاسی در جامعه پیدا کردم و البته منظورم اصلا این نیست که کسانی که من به لحاظ سیاسی نپسندیدم، آدم های بد و یا مشکل داری بودند.، هرگز! اتفاق هر چه می گذره بیشتر به این نتیجه می رسم که چیزی به نام سو نیت در انسان ها وجود نداره و اگه به اندازه ی کافی به انسان ها نزدیک و همدل باشیم می تونیم ذهنیت و رفتارشون بفهمیم و درکشون کنیم اما خب این نکته ربطی به این نداره که اونها رو بشه دموکرات دونست. وقتی به ادم ها از چارچوب دنیای ذهنی خودشون نگاه کنیم، می بینیم که رفتارها و باورهاشون برای خودشون موجه و معتبره، حتی اگر یک دیکتاتور باشند!

مسئله اما اینجاست که دموکراسی یعنی تن دادن به قواعدی خاص در تصمیم گیری های عمومی که این قواعد می بایست از نگاه همه انسان ها منطقی و موجه باشه نه از نگاه یک فرد، یک گروه یا یک ایدئولوژی! به نظر من دموکرات بودن 3 تا شاخص داره که افراد بنا به دارا بودن این ویژگی ها صاحب فضیلت های دموکراتیک اند: 1- ورود کردن به مسائل عمومی و پذیرفتن مسئولیت جهت حل مسائلی که به صورت مشترک درگیر اون هستیم. 2- تعلق خاطر به گفتگوی انتقادی و گردن نهادن به حکم خرد جمعی در تصمیم گیری های عمومی 3- رعایت حریم خوصی انسان ها و به رسمیت شناختن و همدلی کردن با تفاوت و تکثر اونها در این عرصه… اگه این سه تا ویژگی به عنوان معیار در نظر بگیریم، باید بگم که بسیاری از زندانیان سیاسی و از جمله خودم در داشتن این ویژگی ها می لنگیم و فاقد برخی از این ویژگی ها و شاید هم همه ی اونها هستیم! البته من اصلا قصد ندارم برای زندانیان سیاسی دادگاه دموکراسی برگزار کنم و با کسی هم مشکل شخصی ندارم و روابطم هم با همه خوبه (مطمئنا باقی زندانیان هم این نکته روتایید می کنند!).

قصد من فقط اینه که اون ادعای اول رو رد بکنم و ثابت بکنم که نه از قدرت بیرون بودن و موضع انتقادی داشتن می تونه سندی برای دموکراسی خواهی باشه و نه داخل قدرت بودن افراد از جرگه ی دمکراسی خواهان بیرون میکنه! معیارهای دموکرات بودن از نظر من همون هائی هست که شمردم و این ربطی به داخل قدرت یا بیرون از اون بودن نداره … شاید کسی انتقاد کنه که اینها که من گفتم مسائل فردی و شخصیتی و اخلاقیه و اصلا مسئله ی سیاست نیست ، چرا که مسئله ی سیاست، مسئله ی ساختارهاست و نه افراد! این انتقاد موجهه البته تا اونجائی که ما رو ملزم به این کنه که روابط گروهی مون رو چه در درون قدرت و چه در بیرون اون دموکراتیزه کنیم و اینکه فراموش نکنیم که روحیات دموکراتیک بیش از هر چیز با تمرین دموکراسی درون و روابط گروهی دموکراتیک تولید میشه، اما خب اگه این انتقاد قراره تبدیل به نوعی قضاوت و ارزشداوری بشه و بخواهیم بواسطه اون آدم ها رو به دو قطب درون و بیرون قدرت تقسیم کنیم و اینطوری براشون حکم های کلی صادر کنیم، ابدا منطقی نیست. به قول آلبر کامو در رمان سقوط: «جهنم چیزی نیست جز طبقه بندی یکباره و کلی انسان ها»

http://www.facebook.com/plugins/like.php?href=http%3A%2F%2Fpersian2english.com%2F%3Fp%3D23306&layout=standard&show_faces=true&width=450&action=like&colorscheme=light&height=80